Δημόσιο διάλογο για τον ρόλο των γιατρών και των φαρμακοποιών στους εμβολιασμούς προκάλεσαν οι τοποθετήσεις του γενικού/οικογενειακού ιατρού Ευάγγελου Φραγκούλη και η απάντηση του προέδρου του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου, Απόστολου Βαλτά.
Μια συζήτηση που αναδεικνύει διαφορετικές προσεγγίσεις, αλλά δεν θα πρέπει να επισκιάζει τον κοινό στόχο: την αύξηση της εμβολιαστικής κάλυψης και την προστασία της δημόσιας υγείας.
Αφορμή αποτέλεσε η συζήτηση για τη διενέργεια εμβολιασμών στα φαρμακεία και τη δυνατότητα περαιτέρω αξιοποίησής τους, στο πλαίσιο της ενίσχυσης της πρόληψης και της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας.
Η τοποθέτηση του Ευάγγελου Φραγκούλη
Ο γενικός/οικογενειακός ιατρός Ευάγγελος Φραγκούλης, Α΄ Αντιπρόεδρος της Ελληνικής Ακαδημίας Γενικής/Οικογενειακής Ιατρικής και Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, υποστήριξε την ανάγκη ενίσχυσης του ρόλου των γιατρών στην εμβολιαστική διαδικασία.
Με δημόσια ανάρτησή του αναφέρθηκε σε πρόταση για τη δυνατότητα διάθεσης εμβολίων από τα ιατρεία, επισημαίνοντας ότι η απλούστευση της πρόσβασης σε αυτά, σε συνδυασμό με κατάλληλα οικονομικά κίνητρα για τους γιατρούς, θα μπορούσε να συμβάλει στην αύξηση της εμβολιαστικής κάλυψης.
Παράλληλα, διαχώρισε τη χορήγηση ενός εμβολίου χωρίς προηγούμενη ιατρική συνταγή από την ίδια τη διενέργεια του εμβολιασμού από «μη ιατρό», θέτοντας ζητήματα αξιολόγησης του ιατρικού ιστορικού, αναγνώρισης πιθανών αντενδείξεων και αντιμετώπισης ενδεχόμενων σοβαρών ανεπιθύμητων αντιδράσεων.
Πρόκειται για ζητήματα που αναμφίβολα έχουν σημασία για την ασφάλεια των πολιτών και οφείλουν να λαμβάνονται υπόψη σε κάθε εμβολιαστική διαδικασία, ανεξαρτήτως του χώρου στον οποίο αυτή πραγματοποιείται.
Η απάντηση του Απόστολου Βαλτά: Ο εμβολιασμός στα φαρμακεία είναι θεσμοθετημένος
Ο πρόεδρος του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου, Απόστολος Βαλτάς, απάντησε με δημόσια τοποθέτησή του, ξεκαθαρίζοντας καταρχάς ότι...
.... ο αντιγριπικός εμβολιασμός στα φαρμακεία δεν πραγματοποιείται χάρη στη «σιωπηλή ανοχή» κανενός, αλλά αποτελεί υπηρεσία θεσμοθετημένη με νόμο.
Υπενθύμισε ότι οι φαρμακοποιοί διενεργούν εδώ και χρόνια εκατομμύρια αντιγριπικούς εμβολιασμούς, έχοντας προηγουμένως παρακολουθήσει ειδική εκπαίδευση και ολοκληρώσει τις προβλεπόμενες διαδικασίες εξέτασης και πιστοποίησης.
Η επισήμανση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η δυνατότητα διενέργειας εμβολιασμών στα φαρμακεία δεν αποτελεί μια άτυπη πρακτική, αλλά οργανωμένη υπηρεσία υγείας με συγκεκριμένο θεσμικό πλαίσιο και απαιτήσεις ασφάλειας.
Ο κ. Βαλτάς υπογράμμισε ακόμη ότι η πρόληψη αποτελεί κοινή ευθύνη όλων των επαγγελματιών υγείας και όχι αποκλειστικό πεδίο οποιουδήποτε κλάδου.
Παράλληλα, διευκρίνισε ότι οι φαρμακοποιοί δεν επιδιώκουν τον περιορισμό του ρόλου των γιατρών. Αντιθέτως, ζητούν την αξιοποίηση όλων των διαθέσιμων δυνατοτήτων, με στόχο να εμβολιάζονται περισσότεροι πολίτες.
Η ουσιαστική συμβολή των φαρμακείων στην εμβολιαστική κάλυψη
Η εμπειρία των τελευταίων ετών έχει αναδείξει τη σημασία του φαρμακείου ως άμεσα προσβάσιμου σημείου παροχής υπηρεσιών πρόληψης.
Στην πρόσφατη ημερίδα για τον εμβολιασμό, ο πρόεδρος του ΠΦΣ παρουσίασε στοιχεία σύμφωνα με τα οποία, από περίπου 1.175.000 αντιγριπικούς εμβολιασμούς, οι 820.000 είχαν πραγματοποιηθεί απευθείας στα φαρμακεία, χωρίς προηγούμενη ιατρική συνταγή.
Τα στοιχεία αυτά, όπως παρουσιάστηκαν από τον ίδιο, αποτυπώνουν τον σημαντικό ρόλο των φαρμακείων στην υλοποίηση της εμβολιαστικής πολιτικής.
Η καθημερινή επαφή του φαρμακοποιού με τον πολίτη, η δυνατότητα άμεσης ενημέρωσης και η εύκολη πρόσβαση στο φαρμακείο αποτελούν ουσιαστικά πλεονεκτήματα, ιδιαίτερα για όσους δυσκολεύονται να προγραμματίσουν πρόσθετες επισκέψεις σε υπηρεσίες υγείας.
Κάθε περιττό εμπόδιο που απομακρύνεται από την εμβολιαστική διαδικασία μπορεί να λειτουργήσει θετικά για την πρόληψη, υπό την προϋπόθεση ότι διατηρούνται οι απαραίτητοι κανόνες ασφάλειας.
Αυτό ακριβώς είναι και το βασικό επιχείρημα υπέρ της περαιτέρω αξιοποίησης των φαρμακείων: όχι η αντικατάσταση του γιατρού, αλλά η συμπληρωματική λειτουργία δύο επιστημονικών κλάδων που μπορούν να προσφέρουν περισσότερες επιλογές στον πολίτη.
Η ασφάλεια των εμβολιασμών αποτελεί κοινή προτεραιότητα
Οι επισημάνσεις για την ανάγκη αξιολόγησης του ιστορικού και αντιμετώπισης πιθανών επιπλοκών είναι ασφαλώς ουσιαστικές.
Δεν θα πρέπει, ωστόσο, να παραγνωρίζεται ότι η εκπαίδευση και η πιστοποίηση των φαρμακοποιών ακριβώς σε αυτά τα ζητήματα αποτελούν βασικές προϋποθέσεις της συμμετοχής τους στην εμβολιαστική διαδικασία.
Η συζήτηση επομένως δεν μπορεί να περιορίζεται στο επαγγελματικό αντικείμενο εκείνου που διενεργεί τον εμβολιασμό. Χρειάζεται να εξετάζονται το είδος του εμβολίου, η κατάσταση του ασθενούς, η προβλεπόμενη εκπαίδευση, τα πρωτόκολλα ασφάλειας και η δυνατότητα παραπομπής στον γιατρό όπου αυτό απαιτείται.
Η ασφάλεια και η προσβασιμότητα δεν είναι αντικρουόμενες έννοιες. Μπορούν και πρέπει να συνυπάρχουν.
Αντίστοιχα, η ανάγκη ενίσχυσης της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας και της συμμετοχής των γιατρών στους εμβολιασμούς είναι απολύτως θεμιτή. Δεν προϋποθέτει, όμως, τον περιορισμό μιας ήδη θεσμοθετημένης υπηρεσίας που παρέχεται από τα φαρμακεία και διευκολύνει την πρόσβαση των πολιτών.
Η επέκταση των εμβολιασμών στα φαρμακεία
Η πρόταση του Πανελλήνιου Φαρμακευτικού Συλλόγου για τη διεύρυνση της δυνατότητας εμβολιασμών χωρίς προηγούμενη ιατρική συνταγή, σε συγκεκριμένα επιπλέον εμβόλια, εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια ενίσχυσης της πρόληψης.
Η πρόταση αφορά, μεταξύ άλλων, τον εμβολιασμό έναντι τετάνου, διφθερίτιδας και κοκκύτη, καθώς και της ηπατίτιδας Β.
Πρόκειται για πρόταση που χρειάζεται την κατάλληλη επιστημονική και θεσμική αξιολόγηση και δεν αποτελεί ήδη εφαρμοζόμενη δυνατότητα.
Σημασία έχει η συζήτηση για την επέκταση των υπηρεσιών να πραγματοποιηθεί με αντικειμενικά επιστημονικά κριτήρια, σαφή πρωτόκολλα και με γνώμονα τις πραγματικές ανάγκες του πληθυσμού.
Γιατροί και φαρμακοποιοί στην ίδια πλευρά της πρόληψης
Η δημόσια ανταλλαγή απόψεων ανάμεσα στους δύο εκπροσώπους αναδεικνύει διαφορετικές αντιλήψεις για τον τρόπο οργάνωσης των εμβολιασμών. Δεν θα πρέπει όμως να εκληφθεί ως αντιπαράθεση μεταξύ γιατρών και φαρμακοποιών.
Ο γιατρός διαδραματίζει αναντικατάστατο ρόλο στη διάγνωση, στην κλινική αξιολόγηση, στην εξατομίκευση της πρόληψης και στην παρακολούθηση των ασθενών.
Ο φαρμακοποιός, από την πλευρά του, διαθέτει την επιστημονική κατάρτιση και, όπου προβλέπεται, τη θεσμική δυνατότητα να συμμετέχει ενεργά στον εμβολιασμό, συμβάλλοντας στην ενημέρωση και στην ευκολότερη πρόσβαση των πολιτών.
Οι δύο αυτοί ρόλοι δεν είναι ανταγωνιστικοί. Είναι συμπληρωματικοί.
Άλλωστε, όπως επισήμανε και ο πρόεδρος του ΠΦΣ, η πρόληψη δεν αποτελεί ιδιοκτησία κανενός επαγγελματικού κλάδου, αλλά κοινή ευθύνη όλων των επαγγελματιών υγείας.
Το σχόλιο του Farmakopoioi
Η συμβολή των φαρμακοποιών στον αντιγριπικό εμβολιασμό είναι πλέον μια πραγματικότητα που δεν μπορεί να παραβλέπεται.
Η πολυετής συμμετοχή τους, η προβλεπόμενη πιστοποίηση και η ευκολία πρόσβασης που προσφέρουν στους πολίτες αποτελούν ισχυρά επιχειρήματα υπέρ της διατήρησης και της περαιτέρω αξιοποίησης του ρόλου τους στην πρόληψη.
Η αναγνώριση αυτής της προσφοράς δεν αφαιρεί τίποτα από τον επιστημονικό ρόλο των γιατρών. Αντιθέτως, δημιουργεί πρόσθετες δυνατότητες για ένα αποτελεσματικότερο σύστημα Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας.
Η επιστημονική συζήτηση για την ασφάλεια και τα όρια κάθε υπηρεσίας είναι απαραίτητη. Όμως, δεν πρέπει να χάνεται από το επίκεντρο το πραγματικό ζητούμενο: να έχουν οι πολίτες όσο το δυνατόν ευκολότερη και ασφαλέστερη πρόσβαση στους εμβολιασμούς που χρειάζονται.
Σε μια περίοδο κατά την οποία η ενίσχυση της εμβολιαστικής κάλυψης εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική πρόκληση, ο διάλογος μεταξύ των επαγγελματιών υγείας οφείλει να ενώνει δυνάμεις και όχι να δημιουργεί διαχωριστικές γραμμές.
Οι γιατροί και οι φαρμακοποιοί δεν βρίσκονται σε αντίπαλα στρατόπεδα. Βρίσκονται στην ίδια πλευρά: εκείνη της επιστήμης, της πρόληψης και της δημόσιας υγείας.
Δείτε την ανάρτηση του κ. Φραγκούλη:
