1. Καθεστώς Τιμολόγησης: Πώς Ορίζονται οι Τιμές Σήμερα
Η αγορά των Μη Συνταγογραφούμενων Φαρμάκων (ΜΗΣΥΦΑ) στην Ελλάδα λειτουργεί υπό καθεστώς πλήρους απελευθέρωσης. Αντίθετα με τα συνταγογραφούμενα φάρμακα, τα οποία υπόκεινται σε αυστηρό κρατικό έλεγχο και ανώτατες τιμές, στα ΜΗΣΥΦΑ η τιμή διαμορφώνεται ελεύθερα από την ίδια την αγορά.
- Απελευθέρωση Χονδρικής τιμής (ΧΤ): Οι φαρμακευτικές εταιρείες (Κάτοχοι Άδειας Κυκλοφορίας - ΚΑΚ) καθορίζουν εντελώς ελεύθερα τη χονδρική τιμή με την οποία πουλάνε στις φαρμακαποθήκες και στα φαρμακεία, με βάση την εμπορική τους πολιτική.
- Η «Ενδεικτική Λιανική Τιμή» (ΕΛΤ): Ο Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων (ΕΟΦ) εκδίδει Δελτία Τιμών ΜΗΣΥΦΑ, στα οποία όμως η αναγραφόμενη λιανική τιμή είναι καθαρά ενδεικτική (συμβουλευτική). Δεν αποτελεί δεσμευτική διατίμηση.
- Λιανική τιμή (ΛΤ): Το τελικό σημείο πώλησης (φαρμακείο) διαμορφώνει την τελική τιμή λιανικής. Λόγω των μεγάλων αυξήσεων στη χονδρική από τις εταιρείες, συχνά παρατηρείται το φαινόμενο τα φαρμακεία να αναγκάζονται να πουλήσουν πάνω από την ενδεικτική λιανική τιμή για να διατηρήσουν ένα στοιχειώδες περιθώριο κέρδους.
2. Το Νομοθετικό Πλαίσιο και οι Πολιτικές Αποφάσεις
Η μετάβαση από το προηγούμενο καθεστώς της αυστηρής κρατικής διατίμησης στην ελεύθερη αγορά υλοποιήθηκε σταδιακά κατά την...
... περίοδο των Μνημονίων, υπό την πίεση των θεσμών και με βάση τις εργαλειοθήκες του ΟΟΣΑ (OECD).
- Νόμος 4254/2014 (Υπουργοί: Άδωνις Γεωργιάδης & Κωστής Χατζηδάκης): Εισήγαγε τις πρώτες μεταρρυθμίσεις στην αγορά του φαρμάκου, ανοίγοντας τον δρόμο για την απελευθέρωση των τιμών των ΜΗΣΥΦΑ, με μια μεταβατική περίοδο «παγώματος» των τιμών προκειμένου να αποφευχθούν άμεσες ανατιμήσεις.
- Νόμος 4389/2016 (Υπουργός: Ανδρέας Ξανθός): Θεσμοθέτησε την υποκατηγορία των ΓΕ.ΔΙ.ΦΑ. (Φάρμακα Γενικής Διάθεσης), επιτρέποντας σε μια μικρή ομάδα ΜΗΣΥΦΑ (κυρίως απλά αναλγητικά και βιταμίνες σε μικρές συσκευασίες) να πωλούνται και εκτός φαρμακείων, όπως σε σούπερ μάρκετ, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
- Νόμος 4472/2017 (Άρθρο 86) (Υπουργός: Ανδρέας Ξανθός): Αποτελεί τον νόμο-σταθμό για την εκτίναξη των τιμών. Κατήργησε οριστικά την υποχρεωτική κρατική λιανική τιμή και εισήγαγε τον όρο «Ενδεικτική Τιμή Λιανικής Πώλησης». Από το σημείο αυτό, η φαρμακοβιομηχανία απέκτησε το δικαίωμα να κοστολογεί ελεύθερα τη χονδρική βάση των προϊόντων της.
- Νόμος 4583/2018 (Υπουργός: Ανδρέας Ξανθός): Ολοκλήρωσε τη μεταρρύθμιση καταργώντας την υποχρέωση των εταιρειών να αναγράφουν τη λιανική τιμή πάνω στο κουτί του φαρμάκου, σφραγίζοντας την πλήρη εμπορική αυτονομία της αγοράς.
3. Η Πραγματικότητα των Αριθμών: Μελέτες Περίπτωσης (Case Studies)
Η θεωρία ότι ο ελεύθερος ανταγωνισμός θα μείωνε τις τιμές διαψεύστηκε στην πράξη. Η απελευθέρωση λειτούργησε ως μοχλός για υπέρογκες αυξήσεις στη χονδρική τιμή, τις οποίες το φαρμακείο απλώς μετακυλίει στον καταναλωτή.
Ανάλυση: Όπως αποδεικνύουν τα στοιχεία, στην περίπτωση του Depon, η σημερινή τιμή με την οποία το φαρμακείο αγοράζει το προϊόν από τη βιομηχανία (2,23€) είναι σχεδόν τριπλάσια από την τιμή με την οποία το αγόραζε ο καταναλωτής προ απελευθέρωσης. Συνεπώς, η τελική λιανική τιμή των 3,19€ είναι το άμεσο αποτέλεσμα της νέας εμπορικής πολιτικής της εταιρείας.
4. Η Κατάρριψη του Μύθου των Supermarkets
Ένα από τα βασικά επιχειρήματα των υποστηρικτών της απελευθέρωσης ήταν ότι η είσοδος των ΜΗΣΥΦΑ στα σούπερ μάρκετ θα έριχνε τις τιμές. Με βάση τα πραγματικά δεδομένα της χονδρικής, αυτό αποτελεί οικονομική ψευδαίσθηση:
- Το Φράγμα της Χονδρικής: Από τη στιγμή που η φαρμακοβιομηχανία έχει κλειδώσει τη χονδρική τιμή εκκίνησης του Depon στα 2,23€, κανένα σούπερ μάρκετ δεν μπορεί να το πουλήσει 0,75€.
- Η Προσομοίωση του Ραφιού: Ακόμη και αν ένα μεγάλο σούπερ μάρκετ πετύχαινε μια μικρή έκπτωση όγκου από την εταιρεία (π.χ. αγορά στο 1,95€) και δούλευε με πολύ χαμηλό περιθώριο κέρδους (15%), η τελική τιμή μαζί με τον ΦΠΑ θα διαμορφωνόταν γύρω στα 2,40€ - 2,50€.
- Συμπέρασμα: Η αλλαγή του καναλιού διανομής (από το φαρμακείο στο σούπερ μάρκετ) ενδεχομένως να προσέφερε μια ανεπαίσθητη διαφορά λεπτών του ευρώ, αλλά δεν θα επέστρεφε ποτέ το φάρμακο στα προηγούμενα χαμηλά επίπεδα, καθώς η τιμή έχει ήδη εκτοξευθεί στη ρίζα της παραγωγής.
5. Διεθνής Σύγκριση: Ελλάδα vs Ε.Ε. και Διεθνής Αγορά
Η διαχείριση των ΜΗΣΥΦΑ στην Ευρώπη και τον κόσμο χωρίζεται σε δύο βασικά μοντέλα, με την Ελλάδα πλέον να ακολουθεί μια ενδιάμεση, στρεβλή πορεία.
1. Το Μοντέλο των Αλυσίδων & των Supermarkets (Μ. Βρετανία, Ολλανδία, ΗΠΑ)
Στις χώρες αυτές, τα βασικά ΜΗΣΥΦΑ (παρακεταμόλη, ιβουπροφαίνη) αντιμετωπίζονται ως καταναλωτικά αγαθά (commodities).
- Πώς λειτουργεί: Κολοσσοί λιανικής (π.χ. Tesco, Walmart, Boots) αγοράζουν δισεκατομμύρια δισκία ετησίως ("bulk" αγορές) απευθείας από εργοστάσια γενοσήμων.
- Αποτέλεσμα: Πετυχαίνουν εξαιρετικά χαμηλές χονδρικές τιμές (μερικών σεντς), με αποτέλεσμα ο καταναλωτής να αγοράζει ένα κουτί παρακεταμόλη ακόμη και με λιγότερο από 1,00€.
2. Το Μοντέλο του Φαρμακευτικού Μονοπωλίου (Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ελλάδα)
Στις χώρες αυτές, η διάθεση των ΜΗΣΥΦΑ γίνεται αποκλειστικά ή κατά κύριο λόγο μέσα από το δίκτυο των φαρμακείων, καθώς προτάσσεται η ασφάλεια του ασθενούς και η συμβουλή του φαρμακοποιού.
- Πώς λειτουργεί: Οι τιμές χονδρικής και λιανικής είναι ελεύθερες, αλλά επειδή η αγορά είναι κατακερματισμένη σε χιλιάδες μικρά, ανεξάρτητα φαρμακεία, δεν υπάρχει η αγοραστική δύναμη να πιεστεί η φαρμακοβιομηχανία για μεγάλες εκπτώσεις.
- Αποτέλεσμα: Οι τιμές των επώνυμων ΜΗΣΥΦΑ (brand names) είναι υψηλές σε ολόκληρο τον ευρωπαϊκό Νότο και τη Γερμανία, με την Ελλάδα να έχει πλέον ευθυγραμμιστεί πλήρως με αυτό το ακριβό ευρωπαϊκό επίπεδο τιμών.
6. Τελικά Συμπεράσματα
- Η εκτίναξη των τιμών των ΜΗΣΥΦΑ στην Ελλάδα (έως και +325%) είναι το άμεσο αποτέλεσμα της νομοθετικής απελευθέρωσης της χονδρικής τιμής που θεσπίστηκε την περίοδο 2017-2018.
- Τα φαρμακεία δεν ευθύνονται για τις αυξήσεις, καθώς αποτελούν τον τελευταίο κρίκο της αλυσίδας και είναι υποχρεωμένα να αγοράζουν ακριβά από τη βιομηχανία.
- Η μεταφορά των φαρμάκων αυτών στα σούπερ μάρκετ αποτελεί ανώφελο μέτρο για την τσέπη του καταναλωτή, καθώς η βάση της τιμής ορίζεται ελεύθερα από τις φαρμακευτικές εταιρείες και έχει ήδη κλειδώσει σε υψηλά επίπεδα.
