Και μέσα σε αυτή την κρίση, ο φαρμακοποιός της κοινότητας έχει μετατραπεί σε αυτό που η ευρωπαϊκή φαρμακευτική κοινότητα περιγράφει ως “shock absorber”, δηλαδή σε απορροφητή κραδασμών μιας ασταθούς εφοδιαστικής αλυσίδας.
Σύμφωνα με την PGEU, τα κοινοτικά φαρμακεία στην Ευρώπη αφιερώνουν πλέον κατά μέσο όρο 12 ώρες την εβδομάδα μόνο για τη διαχείριση ελλείψεων: αναζήτηση εναλλακτικών, επικοινωνία με γιατρούς, ενημέρωση ασθενών, αποφυγή λαθών στη θεραπεία και διαχείριση πρόσθετης γραφειοκρατίας.
Η ίδια ευρωπαϊκή έκθεση δείχνει ότι...
.... οι ελλείψεις δεν είναι πλέον “μεμονωμένα περιστατικά”. Το 96% των χωρών που απάντησαν αναφέρει ελλείψεις, ενώ σε περισσότερο από το ένα τρίτο των χωρών περισσότερα από 600 φάρμακα βρίσκονται σε έλλειψη. Οι ελλείψεις αφορούν πλέον και κρίσιμες θεραπευτικές κατηγορίες, όπως καρδιαγγειακά φάρμακα, αντιβιοτικά, ογκολογικές θεραπείες, ινσουλίνες, φάρμακα του νευρικού συστήματος και GLP-1 αγωνιστές.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ευρωπαϊκή στατιστική. Είναι καθημερινή εικόνα πίσω από τον πάγκο του ελληνικού φαρμακείου: τηλεφωνήματα σε φαρμακαποθήκες, αναζήτηση υποκατάστατων, εξηγήσεις στον ασθενή που αγωνιά, επικοινωνία με τον γιατρό για πιθανή αλλαγή θεραπείας, έλεγχος στη συνταγογράφηση, διαχείριση παραπόνων και συχνά οικονομική επιβάρυνση για το ίδιο το φαρμακείο.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αναγνωρίζει ότι το φαινόμενο έχει λάβει ανησυχητικές διαστάσεις. Το 2023 και το 2024 καταγράφηκαν επίπεδα-ρεκόρ ελλείψεων στην ΕΕ, ενώ από τον Ιανουάριο του 2022 έως τον Οκτώβριο του 2024 οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης αντιμετώπισαν κρίσιμες ελλείψεις σε 136 φάρμακα.
Οι αιτίες είναι σύνθετες: προβλήματα παραγωγής, έλλειψη πρώτων υλών και δραστικών ουσιών, περιορισμένη παραγωγική δυναμικότητα, παγκόσμιες διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα, εμπορικές αποφάσεις εταιρειών, αυξημένη ζήτηση και άνιση διαθεσιμότητα φαρμάκων ανάμεσα στα κράτη-μέλη. Ο EMA επισημαίνει ότι οι ελλείψεις μπορούν να αφορούν οποιοδήποτε φάρμακο, από αντιβιοτικά και αναλγητικά μέχρι εξειδικευμένες νοσοκομειακές θεραπείες.
Και στην Ελλάδα;
Στην Ελλάδα, το πρόβλημα αποκτά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Οι χαμηλές τιμές πολλών φαρμάκων, οι παράλληλες εξαγωγές, οι περιορισμένες διαθέσιμες ποσότητες, οι καθυστερήσεις στην αγορά και η συχνή πίεση από τους ασθενείς συγκεντρώνονται τελικά στο ίδιο σημείο: στο φαρμακείο της γειτονιάς.
Ο ΕΟΦ διατηρεί ειδική ενότητα για την επάρκεια φαρμάκων και δημοσιεύει λίστες σκευασμάτων περιορισμένης διαθεσιμότητας, όπως η λίστα της 31ης Μαρτίου 2026 που αναρτήθηκε στις 3 Απριλίου 2026. Παράλληλα, ο Πανελλήνιος Φαρμακευτικός Σύλλογος κοινοποίησε τον Φεβρουάριο του 2026 νέα λίστα του ΕΟΦ για προσωρινή απαγόρευση παράλληλων εξαγωγών και ενδοκοινοτικής διακίνησης, με έναρξη ισχύος από 22/2/2026, ζητώντας μάλιστα από τις εταιρείες λογισμικού φαρμακείων να εμφανίζεται σχετική ενημέρωση στον φαρμακοποιό κατά τη χορήγηση.
Αυτό δείχνει ότι οι ελλείψεις δεν είναι πια ένα “αόρατο” πρόβλημα της αγοράς. Είναι τόσο συχνό και τόσο σοβαρό, ώστε απαιτεί λίστες, απαγορεύσεις εξαγωγών, ενημερώσεις λογισμικών, δηλώσεις αποθεμάτων και συνεχή επαγρύπνηση.
Όμως, η καθημερινή διαχείριση μένει σε μεγάλο βαθμό στον φαρμακοποιό. Αυτός πρέπει να εξηγήσει στον ασθενή γιατί δεν υπάρχει το φάρμακο. Αυτός πρέπει να αναζητήσει λύση. Αυτός πρέπει να προτείνει ασφαλή εναλλακτική όπου επιτρέπεται. Αυτός πρέπει να αποτρέψει λάθη από αλλαγές σκευασμάτων. Αυτός πρέπει να απορροφήσει τη δυσαρέσκεια του πολίτη, ακόμη κι όταν δεν ευθύνεται ούτε για την παραγωγή, ούτε για την τιμολόγηση, ούτε για την κυκλοφορία του προϊόντος.
Η Ευρώπη αναγνωρίζει πλέον ότι το φάρμακο είναι ζήτημα ασφάλειας
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη προτείνει το Critical Medicines Act, με στόχο να ενισχυθεί η διαθεσιμότητα, η παραγωγή και η ασφάλεια εφοδιασμού κρίσιμων φαρμάκων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το σχέδιο προβλέπει στρατηγικά έργα για κρίσιμα φάρμακα ή δραστικές ουσίες, νέες πολιτικές προμηθειών, κοινές προμήθειες μεταξύ κρατών-μελών και διεθνείς συνεργασίες για μείωση της εξάρτησης από λίγους προμηθευτές.
Παράλληλα, η Critical Medicines Alliance, που δημιουργήθηκε τον Ιανουάριο του 2024, έχει ως στόχο να εντοπίσει τα αδύναμα σημεία στις εφοδιαστικές αλυσίδες κρίσιμων φαρμάκων και να προτείνει λύσεις για την ενίσχυση της παραγωγής και της διαθεσιμότητας στην Ευρώπη.
Με απλά λόγια: η Ευρώπη αρχίζει να παραδέχεται ότι το φάρμακο δεν είναι ένα απλό εμπορικό προϊόν. Είναι αγαθό δημόσιας υγείας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ζήτημα υγειονομικής ασφάλειας.
Ο φαρμακοποιός δεν μπορεί να είναι η μόνιμη “λύση ανάγκης” χωρίς εργαλεία
Η PGEU ζητά πλέον ξεκάθαρα να περάσουμε από την απλή διαχείριση των ελλείψεων στην πρόληψή τους. Ζητά καλύτερη ευρωπαϊκή και εθνική παρακολούθηση, έγκαιρη προειδοποίηση, ψηφιακά συστήματα αναφοράς, ενίσχυση της παραγωγής, διαφάνεια στην εφοδιαστική αλυσίδα και νομική δυνατότητα στους φαρμακοποιούς να δρουν γρήγορα και με ασφάλεια όταν υπάρχουν κατάλληλες εναλλακτικές.
Αυτό έχει μεγάλη σημασία και για την Ελλάδα. Δεν αρκεί να ζητείται από τον φαρμακοποιό να “βρει άκρη”. Χρειάζονται θεσμικά εργαλεία, σαφείς διαδικασίες, καλύτερη ενημέρωση σε πραγματικό χρόνο, διαφάνεια στις διαθέσιμες ποσότητες, αποτελεσματικός έλεγχος της αγοράς και αναγνώριση του χρόνου που αφιερώνει το φαρμακείο για να προστατεύσει τη θεραπεία του ασθενή.
Γιατί σήμερα, η διαχείριση μιας έλλειψης δεν είναι απλώς ένα τηλεφώνημα. Είναι επαγγελματική ευθύνη, επιστημονική κρίση, επικοινωνιακή διαχείριση, γραφειοκρατική επιβάρυνση και οικονομικό κόστος.
Και όλα αυτά, στις περισσότερες περιπτώσεις, γίνονται χωρίς καμία ξεχωριστή αμοιβή.
Το μήνυμα
Οι ελλείψεις φαρμάκων δεν είναι πρόβλημα που λύνεται με την υπομονή του ασθενή και την υπερπροσπάθεια του φαρμακοποιού.
Χρειάζεται σοβαρή πολιτική φαρμάκου.
Χρειάζεται ευρωπαϊκός συντονισμός.
Χρειάζεται εθνική στρατηγική επάρκειας.
Χρειάζεται διαφάνεια στην εφοδιαστική αλυσίδα.
Χρειάζεται ενίσχυση του ρόλου του φαρμακοποιού με κανόνες, εργαλεία και αναγνώριση.
Γιατί το φαρμακείο της γειτονιάς κρατά καθημερινά όρθια την πρόσβαση του πολίτη στο φάρμακο. Αλλά δεν μπορεί να συνεχίσει να καλύπτει μόνο του τις αδυναμίες ολόκληρου του συστήματος.
Πηγές:
PGEU – Medicine shortages persist across Europe as pharmacies absorb growing pressure
PGEU – Medicine Shortages
European Parliament – Medicine shortages in Europe: how the EU is responding
European Medicines Agency – Fighting medicine shortages: It takes a team
European Commission – Critical Medicines Act
European Commission – Critical Medicines Alliance
ΕΟΦ – Επάρκεια φαρμάκων
ΠΦΣ – Νέα λίστα απαγόρευσης παράλληλων εξαγωγών και ενδοκοινοτικής διακίνησης φαρμακευτικών προϊόντων
Farmakopoioi