Πρώτες βοήθειες, παιδικά φάρμακα και επιστημονικά θέματα
Πρακτικές υπενθυμίσεις για επείγοντα περιστατικά, παιδικά σιρόπια, διαβήτη, θηλασμό, αντιπηκτικά και ασφαλή χρήση φαρμάκων. Πατήστε σε κάθε ερώτηση για να ανοίξει η απάντηση.
Ενημέρωση οδηγού: 2 Οκτωβρίου 2026.
Κέντρο Δηλητηριάσεων: 210 7793777 — λειτουργεί όλο το 24ωρο.
Οι παρακάτω υπενθυμίσεις δεν αντικαθιστούν την εκπαίδευση στις πρώτες βοήθειες ή τις οδηγίες του ΕΚΑΒ. [1] [2]
Πρώτες βοήθειες
1. Πότε καλούμε άμεσα βοήθεια;
Σε απώλεια ανταπόκρισης, μη φυσιολογική αναπνοή, σοβαρή δύσπνοια, ύποπτο καρδιακό πόνο, αιφνίδια διαταραχή ομιλίας ή αδυναμία άκρου, σοβαρή αλλεργική αντίδραση ή μεγάλη αιμορραγία. Καλούμε 112/166 χωρίς καθυστέρηση. [1] [3]
2. Τι κάνουμε αν ένας ενήλικας δεν ανταποκρίνεται και δεν αναπνέει φυσιολογικά;
Καλούμε 112/166 με ανοιχτή ακρόαση και ξεκινάμε θωρακικές συμπιέσεις στο κέντρο του θώρακα: 100–120/λεπτό, βάθος 5–6 cm. Αν είμαστε εκπαιδευμένοι και μπορούμε, εφαρμόζουμε 30:2 με εμφυσήσεις· διαφορετικά συνεχείς συμπιέσεις. Χρησιμοποιούμε αυτόματο εξωτερικό απινιδωτή μόλις διατεθεί, ακολουθώντας τις οδηγίες του. [4]
3. Στην αναφυλαξία αρκεί αντιισταμινικό ή κορτιζόνη;
Όχι. Προέχει η άμεση ενδομυϊκή αδρεναλίνη με κατάλληλο αυτοενιέμενο στυλό στην έξω επιφάνεια του μηρού και η κλήση 112/166. Αν επιμένουν τα συμπτώματα, δεύτερη δόση μετά από 5 λεπτά. Ο ασθενής παραμένει ξαπλωμένος· αν δυσκολεύεται να αναπνεύσει, μπορεί να καθίσει με τεντωμένα πόδια. Δεν σηκώνεται να περπατήσει. [3]
4. Έχουν όλα τα στυλό αδρεναλίνης τον ίδιο τρόπο χρήσης;
Όχι. Ελέγχουμε τη συγκεκριμένη συσκευή, τη συνταγογραφημένη περιεκτικότητα, τα βήματα ενεργοποίησης και τον χρόνο παραμονής στον μηρό. Επιδεικνύουμε τη χρήση με εκπαιδευτική συσκευή και ζητούμε από τον ασθενή ή τον φροντιστή να την επαναλάβει. [5]
5. Τι κάνουμε σε πνιγμονή ενήλικα από ξένο σώμα;
Με αποτελεσματικό βήχα ενθαρρύνουμε τον βήχα. Αν δεν μπορεί να βήξει αποτελεσματικά, δίνουμε έως 5 χτυπήματα στην πλάτη και κατόπιν έως 5 κοιλιακές ωθήσεις. Ζητούμε επείγουσα βοήθεια και επαναλαμβάνουμε αν χρειάζεται. Αν χάσει την ανταπόκριση, ξεκινάμε ΚΑΡΠΑ. Δεν ψάχνουμε στα τυφλά το στόμα με τα δάχτυλα. Οι χειρισμοί στα βρέφη διαφέρουν. [3]
6. Τι κάνουμε σε πιθανή δηλητηρίαση ή υπερδοσολογία;
Καλούμε αμέσως το Κέντρο Δηλητηριάσεων: 210 7793777, έχοντας τη συσκευασία, την πιθανή ποσότητα, την ώρα λήψης και τα στοιχεία του ασθενούς. Δεν προκαλούμε εμετό και δεν δίνουμε φαγητό, ποτό ή «αντίδοτο» χωρίς οδηγία. Με σοβαρά συμπτώματα καλούμε 112/166. [2] [6]
Παιδικά σιρόπια και πυρετός
7. Τι ελέγχουμε πριν δώσουμε παιδικό φάρμακο;
Ηλικία, βάρος, δραστική ουσία, περιεκτικότητα, δόση και μεσοδιάστημα. Ρωτάμε τι έχει ήδη δοθεί και πότε, για να αποφύγουμε διπλή χορήγηση της ίδιας ουσίας με διαφορετική εμπορική ονομασία. Ακολουθούμε τις εγκεκριμένες οδηγίες του συγκεκριμένου προϊόντος. [5] [7]
8. Δύο σιρόπια με την ίδια ουσία έχουν πάντα τα ίδια ml;
Όχι. Μπορεί να έχουν διαφορετική περιεκτικότητα. Τα mg εκφράζουν την ποσότητα της ουσίας, ενώ τα ml τον όγκο του υγρού. Δεν μεταφέρουμε τη δοσολογία σε ml από ένα προϊόν σε άλλο χωρίς έλεγχο. [5] [7]
9. Πώς μετράμε σωστά ένα παιδικό σιρόπι;
Με δοσομετρική σύριγγα στόματος ή το κατάλληλο δοσομετρικό μέσο της συσκευασίας. Δεν χρησιμοποιούμε κουταλάκι κουζίνας. Ανακινούμε το εναιώρημα σύμφωνα με τις οδηγίες. [7] [8]
10. Δίνουμε αντιπυρετικό μόνο επειδή ανέβηκε το θερμόμετρο;
Στόχος είναι η ανακούφιση του παιδιού που δυσφορεί, όχι απλώς η μείωση του αριθμού. Χρησιμοποιούμε παρακεταμόλη ή ιβουπροφαίνη, όταν είναι κατάλληλη για το συγκεκριμένο παιδί. [9]
11. Εναλλάσσουμε παρακεταμόλη και ιβουπροφαίνη ως ρουτίνα;
Όχι. Δεν τις δίνουμε ταυτόχρονα. Εναλλαγή εξετάζεται μόνο όταν η δυσφορία επιμένει ή επανέρχεται πριν επιτρέπεται η επόμενη δόση, με σαφείς οδηγίες και καταγραφή των ωρών για αποφυγή λαθών. [9]
12. Πότε ο πυρετός χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση;
Ιδιαίτερα σε βρέφος κάτω των 3 μηνών με θερμοκρασία 38°C ή περισσότερο. Σε κάθε ηλικία ανησυχούν η δύσπνοια, η μειωμένη ανταπόκριση, η έντονη αφυδάτωση ή εξάνθημα που δεν ασπρίζει με πίεση. Πυρετός που διαρκεί 5 ημέρες ή περισσότερο χρειάζεται επίσης αξιολόγηση. [9]
13. Πότε αποφεύγουμε την ιβουπροφαίνη σε παιδί;
Σε αφυδάτωση ή ανεμοβλογιά. Σε άσθμα απαιτείται προηγούμενος έλεγχος καταλληλότητας. Ελέγχουμε επίσης τις αντενδείξεις και τα όρια ηλικίας/βάρους του συγκεκριμένου σκευάσματος. [7]
14. Επιτρέπονται ασπιρίνη ή κωδεΐνη στα παιδιά;
Ασπιρίνη κάτω των 16 ετών: μόνο με ειδική ιατρική οδηγία. Κωδεΐνη για βήχα/κρυολόγημα: αντενδείκνυται κάτω των 12 ετών και δεν συνιστάται στις ηλικίες 12–18 ετών όταν υπάρχουν αναπνευστικά προβλήματα. [7] [10]
15. Χρειάζεται κάθε παιδικός βήχας σιρόπι;
Όχι. Ελέγχουμε την αιτία, την ηλικία και την καταλληλότητα του προϊόντος. Αντιβηχικά, βλεννολυτικά, αντιισταμινικά και βρογχοδιασταλτικά δεν είναι εναλλάξιμες θεραπείες. Δύσπνοια ή επιδείνωση χρειάζονται ιατρική εκτίμηση. [5] [7]
16. Όλα τα σιρόπια μπαίνουν στο ψυγείο μετά το άνοιγμα;
Όχι. Θερμοκρασία φύλαξης και χρόνος χρήσης μετά το άνοιγμα ή την ανασύσταση διαφέρουν ανά προϊόν. Σημειώνουμε την ημερομηνία και ακολουθούμε το φύλλο οδηγιών. [5] [7]
Διαβήτης και ινσουλίνη
17. Τι κάνουμε σε υπογλυκαιμία ενήλικα που μπορεί να καταπιεί;
Χορηγούμε 15–20 g γρήγορου υδατάνθρακα, κατά προτίμηση γλυκόζη, και επανελέγχουμε σε 15 λεπτά. Αν παραμένει χαμηλό το σάκχαρο, επαναλαμβάνουμε. Μετά την αποκατάσταση ακολουθεί γεύμα ή κατάλληλο σνακ, ανάλογα με το πρόγραμμα του ασθενούς. [11]
18. Δίνουμε ζάχαρη ή νερό σε άτομο που δεν ανταποκρίνεται;
Όχι, τίποτα από το στόμα. Καλούμε 112/166. Αν αναπνέει φυσιολογικά, το τοποθετούμε σε θέση ανάνηψης όταν είναι κατάλληλο και παρακολουθούμε την αναπνοή. Γλυκαγόνη χορηγείται εφόσον είναι διαθέσιμη και γνωρίζουμε τη σωστή χρήση της. Αν δεν αναπνέει φυσιολογικά, ξεκινάμε ΚΑΡΠΑ. [4] [11]
19. Τι υπενθυμίζουμε για τις πένες ινσουλίνης;
Σωστή ινσουλίνη και δόση, νέα βελόνα σε κάθε ένεση, έλεγχος ροής σύμφωνα με τη συσκευή και εναλλαγή σημείων ένεσης. Η επίδειξη γίνεται για τη συγκεκριμένη πένα. [12]
20. Όλες οι ινσουλίνες διατηρούνται το ίδιο μετά την πρώτη χρήση;
Όχι. Ο χρόνος και η επιτρεπόμενη θερμοκρασία διαφέρουν. Δεν εφαρμόζουμε αυτόματα τον κανόνα «28 ημέρες» σε κάθε προϊόν. Ελέγχουμε το φύλλο οδηγιών και σημειώνουμε την πρώτη χρήση. [5] [13]
21. Απαγορεύονται τα φρούτα στον διαβήτη;
Όχι. Εντάσσονται στο εξατομικευμένο διατροφικό πλάνο, με προσοχή στη μερίδα και στους συνολικούς υδατάνθρακες. Προτιμώνται ολόκληρα φρούτα αντί χυμών. [14]
Θηλασμός και ασφάλεια φαρμάκων
22. Κάθε φάρμακο απαιτεί διακοπή του θηλασμού;
Όχι. Πολλά φάρμακα είναι συμβατά. Ελέγχουμε τη συγκεκριμένη ουσία, τη δόση και τη διάρκεια, αλλά και την ηλικία, την προωρότητα και την υγεία του βρέφους. Δεν συστήνουμε αυτόματη διακοπή θηλασμού ή θεραπείας. [15]
23. Οι βιταμίνες και τα «φυσικά» προϊόντα είναι πάντα ακίνδυνα;
Όχι. Μπορούν να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες και αλληλεπιδράσεις. Ελέγχουμε την πραγματική ανάγκη, τη συνολική ημερήσια πρόσληψη και πιθανές διπλές ουσίες από περισσότερα συμπληρώματα. [16]
24. Μπορούμε να συνδυάζουμε δύο αντιφλεγμονώδη;
Όχι ως συνήθη πρακτική. Ο συνδυασμός δύο ΜΣΑΦ, όπως ιβουπροφαίνη και δικλοφενάκη, αυξάνει τον κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών. Ελέγχουμε και τα μη συνταγογραφούμενα προϊόντα που ήδη λαμβάνονται. [17]
25. Ποιοι χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή με τα ΜΣΑΦ;
Ασθενείς με ιστορικό έλκους ή αιμορραγίας, νεφρική ή καρδιαγγειακή νόσο, καθώς και όσοι λαμβάνουν αντιπηκτικά ή άλλα φάρμακα με σημαντικές αλληλεπιδράσεις. Ελέγχουμε την καταλληλότητα πριν από τη χορήγηση. [17]
26. Διακόπτονται τα αντιπηκτικά πριν από κάθε οδοντιατρική πράξη ή επέμβαση;
Όχι αυτόματα. Η απόφαση εξαρτάται από το φάρμακο, την πράξη και τον κίνδυνο αιμορραγίας και θρόμβωσης. Χρειάζεται συγκεκριμένη οδηγία του θεράποντα και του επεμβατικού ιατρού. Δεν εφαρμόζουμε γενικό κανόνα «διακοπή 24 ώρες πριν». [18]
27. Τι κάνουμε αν παραλειφθεί δόση αντιπηκτικού;
Ελέγχουμε το συγκεκριμένο φάρμακο, το δοσολογικό σχήμα και τον χρόνο μέχρι την επόμενη δόση. Δεν υπάρχει μία κοινή οδηγία για όλα τα αντιπηκτικά. Ακολουθούμε το φύλλο οδηγιών ή επικοινωνούμε με τον θεράποντα. [19]
28. Ποιοι συνδυασμοί με αλκοόλ είναι ιδιαίτερα επικίνδυνοι;
Ιδιαίτερα οι συνδυασμοί με οπιοειδή, βενζοδιαζεπίνες και υπνωτικά, λόγω καταστολής και αναπνευστικού κινδύνου. Το αλκοόλ μπορεί επίσης να επιβαρύνει την ασφάλεια άλλων θεραπειών. Ελέγχουμε κάθε συγκεκριμένο φάρμακο. [20]
29. Πρέπει να είμαστε βέβαιοι για μια παρενέργεια πριν υποβάλουμε Κίτρινη Κάρτα;
Όχι. Αρκεί η υποψία. Αναφέρουμε στον ΕΟΦ την πιθανή ανεπιθύμητη ενέργεια, με το ύποπτο φάρμακο και τις διαθέσιμες πληροφορίες. Αναφορά μπορούν να υποβάλουν επαγγελματίες υγείας και ασθενείς. [21]
Λοιμώξεις και θεραπευτικές οδηγίες
30. Χρειάζεται αντιβίωση στο κρυολόγημα ή στη γρίπη;
Όχι για την ίδια την ίωση. Τα αντιβιοτικά δεν δρουν στους ιούς. Η κίτρινη ή πράσινη βλέννα από μόνη της δεν αποδεικνύει βακτηριακή λοίμωξη. [22]
31. Τι υπενθυμίζουμε όταν έχει συνταγογραφηθεί αντιβιοτικό;
Ακριβή δόση, σωστά μεσοδιαστήματα και διάρκεια σύμφωνα με τη συνταγή. Δεν μοιραζόμαστε φάρμακα και δεν χρησιμοποιούμε περισσεύματα παλιάς θεραπείας. Για παρενέργειες ή αλλαγή αγωγής επικοινωνούμε με τον θεράποντα. [22]
32. Υπάρχει ένα ίδιο σχήμα εκρίζωσης ελικοβακτηριδίου για όλους;
Όχι. Η επιλογή εξαρτάται από την αντοχή στα αντιβιοτικά, προηγούμενες αγωγές και αλλεργίες. Παλιά σχήματα με κλαριθρομυκίνη δεν αποτελούν αυτόματη επιλογή. Ακολουθούμε την εξατομικευμένη αγωγή του γαστρεντερολόγου. [23]
33. Χρειάζεται επιβεβαίωση μετά τη θεραπεία του ελικοβακτηριδίου;
Ναι. Ο έλεγχος εκρίζωσης γίνεται τουλάχιστον 4 εβδομάδες μετά τη θεραπεία. Για αξιόπιστο αποτέλεσμα απαιτείται συνήθως αποχή από PPI για 2 εβδομάδες και από αντιβιοτικά/βισμούθιο για 4 εβδομάδες, με οδηγίες του ιατρού. [23]
34. Πού αναζητούμε δόσεις, αντενδείξεις και θεραπευτικά πρωτόκολλα;
Στην τρέχουσα Περίληψη Χαρακτηριστικών Προϊόντος, στο φύλλο οδηγιών και στα θεραπευτικά πρωτόκολλα του Υπουργείου Υγείας. Παλαιοί πίνακες και αναρτήσεις χρειάζονται διασταύρωση πριν χρησιμοποιηθούν στην καθημερινή πρακτική. [5] [24]
Σχετικό υλικό στο FARMAKOPOIOI
Οι παρακάτω σύνδεσμοι οδηγούν στο θεματικό αρχείο. Ελέγχετε την ημερομηνία κάθε ανάρτησης και τις νεότερες οδηγίες.
- Παιδικά σιρόπια ανά κατηγορία
- Αρχείο πρώτων βοηθειών
- Μητρικός θηλασμός
- Παλαιότερο αφιέρωμα στα NOACs
- Αρχείο για ελεγχόμενα φάρμακα / ναρκωτικά
Πηγές και χρήσιμες παραπομπές
- Gov.gr — Αριθμοί έκτακτης ανάγκης 112 και 166
- Υπουργείο Υγείας — Κέντρο Δηλητηριάσεων
- Resuscitation Council UK — Οδηγίες πρώτων βοηθειών 2025
- Resuscitation Council UK — Βασική υποστήριξη ζωής ενηλίκων 2025
- ΕΟΦ — Αναζήτηση φαρμάκων και επίσημες πληροφορίες προϊόντων · Συμβουλευόμαστε επίσης το ισχύον φύλλο οδηγιών της συγκεκριμένης συσκευασίας.
- St John Ambulance — Πρώτες βοήθειες σε δηλητηρίαση
- NHS — Ασφαλής χρήση φαρμάκων σε βρέφη και παιδιά
- Great Ormond Street Hospital — Χορήγηση υγρών φαρμάκων
- NICE NG143 — Πυρετός σε παιδιά κάτω των 5 ετών
- EMA — Περιορισμοί κωδεΐνης για βήχα και κρυολόγημα στα παιδιά
- NIDDK — Υπογλυκαιμία και αντιμετώπιση
- NHS — Χρήση πένας ινσουλίνης
- NHS — Φύλαξη ινσουλίνης και διαφορές μεταξύ προϊόντων
- NIDDK — Διατροφή και καθημερινότητα με διαβήτη
- NHS Specialist Pharmacy Service — Φάρμακα κατά τον θηλασμό
- NIH Office of Dietary Supplements — Ασφάλεια συμπληρωμάτων
- NHS — Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη
- NHS — Αντιπηκτικά, επεμβάσεις και αλληλεπιδράσεις
- NHS — Δοσολογία και παράλειψη δόσης αντιπηκτικών
- NIAAA — Αλληλεπιδράσεις αλκοόλ και φαρμάκων
- Κίτρινη Κάρτα — Αναφορά πιθανών ανεπιθύμητων ενεργειών στον ΕΟΦ
- CDC — Ορθή χρήση αντιβιοτικών
- American College of Gastroenterology — Οδηγίες για Helicobacter pylori 2024
- Υπουργείο Υγείας — Θεραπευτικά πρωτόκολλα συνταγογράφησης
Ο οδηγός αποτελεί σύντομη επιστημονική υπενθύμιση. Για κάθε φάρμακο στην Ελλάδα ελέγχουμε τις εγκεκριμένες πληροφορίες του συγκεκριμένου προϊόντος. Οι ξενόγλωσσες πηγές χρησιμοποιούνται για τις κλινικές αρχές και όχι για μεταφορά ξένων κανόνων διάθεσης ή συνταγογράφησης.