Στην Αγγλία οριστικοποιήθηκαν οι πέντε νέες κλινικές διαδρομές του Pharmacy First, στην Τσεχία προωθείται θεσμικά ο εμβολιασμός από ειδικά εκπαιδευμένους φαρμακοποιούς, στην Ιταλία εμβολιασμοί, screening και τηλεϊατρική καθιερώνονται ως μόνιμες υπηρεσίες σε περισσότερα από 500 φαρμακεία, ενώ στην Πορτογαλία διευρύνεται η διάθεση νοσοκομειακών φαρμάκων μέσω των φαρμακείων κοινότητας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Ελλάδα παρουσιάζει το πορτογαλικό μοντέλο, καθώς προβλέπει όχι μόνο οργανωμένη διάθεση θεραπειών μέσω του φαρμακείου της γειτονιάς, αλλά και...
... συγκεκριμένη θεσμοθετημένη αμοιβή για το φαρμακείο.
1. Αγγλία: Οριστικοποιήθηκαν οι 5 νέες παθήσεις του Pharmacy First
Στην προηγούμενη διεθνή ανασκόπησή μας είχαμε ήδη αναφέρει ότι το NHS σχεδίαζε την προσθήκη νέων κλινικών διαδρομών στο Pharmacy First, στο πλαίσιο της σταδιακής αξιοποίησης φαρμακοποιών με δυνατότητα ανεξάρτητης συνταγογράφησης.
Στις 10 Σεπτεμβρίου 2026, όμως, το NHS England ανακοίνωσε πλέον επίσημα ποιες είναι οι πέντε νέες κλινικές διαδρομές.
- Ημικρανία χαμηλής συχνότητας σε ενήλικες
- Εποχική αλλεργική ρινίτιδα σε παιδιά
- Οξεία εξωτερική ωτίτιδα σε ενήλικες
- Ήπια έως μέτρια ακμή σε νέους και ενήλικες
- Ήπιες λοιμώξεις δέρματος και μαλακών μορίων και ψώρα
Σε συμμετέχοντα φαρμακεία, οι ασθενείς θα μπορούν να προσέρχονται χωρίς να χρειάζεται προηγουμένως ραντεβού με γενικό ιατρό. Στα φαρμακεία στα οποία εργάζεται φαρμακοποιός με την απαιτούμενη πιστοποίηση συνταγογράφησης, θα μπορεί να γίνεται κλινική αξιολόγηση και, όπου πληρούνται τα προβλεπόμενα κριτήρια, άμεση συνταγογράφηση της κατάλληλης θεραπείας.
Το μέγεθος της αλλαγής φαίνεται από τις εκτιμήσεις του ίδιου του NHS: όταν η επέκταση αναπτυχθεί πλήρως, υπολογίζεται ότι 2 έως 3 εκατομμύρια συμβουλευτικές πράξεις τον χρόνο για αυτές τις πέντε κατηγορίες περιστατικών θα μπορούν να πραγματοποιούνται στα κοινοτικά φαρμακεία.
Το Pharmacy First έχει ήδη αποκτήσει σημαντική έκταση. Σύμφωνα με το NHS, από την έναρξή του τον Φεβρουάριο του 2024 έχουν πραγματοποιηθεί περίπου 14 εκατομμύρια συμβουλευτικές πράξεις.
Επομένως, το καινούριο στοιχείο δεν είναι πλέον η γενική συζήτηση περί αναβάθμισης του ρόλου του φαρμακοποιού. Είναι η δημιουργία συγκεκριμένων κλινικών διαδρομών με πρωτόκολλα, αξιολόγηση και δυνατότητα συνταγογράφησης μέσα στο φαρμακείο.
2. Τσεχία: Προωθείται ο εμβολιασμός από εκπαιδευμένους φαρμακοποιούς
Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα εξέλιξη έρχεται από την Τσεχία, όπου το Υπουργείο Υγείας προωθεί τη δυνατότητα πραγματοποίησης επιλεγμένων εμβολιασμών από ειδικά εκπαιδευμένους φαρμακοποιούς μέσα στα φαρμακεία.
Χρειάζεται εδώ μία σημαντική διευκρίνιση: η αλλαγή δεν αποτελεί ακόμη γενική αρμοδιότητα όλων των φαρμακοποιών. Πρόκειται για νομοθετική αλλαγή που προετοιμάζεται και θα συνοδεύεται από συγκεκριμένες απαιτήσεις εκπαίδευσης και ασφάλειας.
Η πρόταση, ωστόσο, έχει ήδη συγκεντρώσει ιδιαίτερα ευρεία υποστήριξη. Συνολικά 13 επιστημονικές εταιρείες και οργανώσεις ασθενών έχουν ταχθεί υπέρ της δυνατότητας εμβολιασμού στα φαρμακεία.
Μεταξύ αυτών βρίσκονται επιστημονικές εταιρείες λοιμωξιολόγων, εμβολιολόγων, παθολόγων, καρδιολόγων, πνευμονολόγων, διαβητολόγων, ογκολόγων και άλλων ειδικοτήτων, καθώς και η Εθνική Ένωση Οργανώσεων Ασθενών της χώρας, η οποία μέσω των μελών της εκπροσωπεί περισσότερους από 3 εκατομμύρια χρονίως πάσχοντες.
Ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους το Υπουργείο επιδιώκει την αλλαγή είναι η χαμηλή εμβολιαστική κάλυψη των ενηλίκων. Ενδεικτικά, στην Τσεχία εμβολιάζεται κάθε χρόνο κατά της γρίπης μόλις περίπου το 8% του πληθυσμού.
Το σχεδιαζόμενο μοντέλο δεν προβλέπει ότι κάθε φαρμακοποιός θα αποκτήσει αυτομάτως δικαίωμα εμβολιασμού. Θα απαιτείται ειδική εκπαίδευση και τήρηση σαφών προϋποθέσεων ασφαλείας, με έμφαση στην έγκαιρη αναγνώριση και άμεση αντιμετώπιση πιθανών οξέων επιπλοκών και στη διασύνδεση με την ιατρική φροντίδα.
Το ίδιο το Υπουργείο ξεκαθαρίζει ότι τα φαρμακεία δεν προορίζονται να αντικαταστήσουν τους γενικούς ιατρούς, αλλά να λειτουργήσουν ως ένα επιπλέον, εύκολα προσβάσιμο σημείο πρόληψης.
3. Ιταλία: HPV, έρπης ζωστήρας και πνευμονιόκοκκος γίνονται μόνιμες υπηρεσίες στα φαρμακεία
Ακόμη πιο προχωρημένο είναι το παράδειγμα της Περιφέρειας Marche στην Ιταλία.
Με νέα περιφερειακή συμφωνία με τα δημόσια και ιδιωτικά συμβεβλημένα φαρμακεία, υπηρεσίες που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο της ιταλικής Farmacia dei Servizi περνούν πλέον σε πιο μόνιμη και οργανωμένη βάση.
Μεταξύ άλλων, γίνονται δομικό μέρος των υπηρεσιών των φαρμακείων οι εμβολιασμοί κατά:
- HPV
- έρπητα ζωστήρα
- πνευμονιόκοκκου
Η συμφωνία αφορά δίκτυο περισσότερων από 500 φαρμακείων στην περιφέρεια.
Screening καρκίνου του παχέος εντέρου μέσω του φαρμακείου
Η συμφωνία δεν περιορίζεται στους εμβολιασμούς.
Τα φαρμακεία εντάσσονται πιο ενεργά και στο οργανωμένο πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο του παχέος εντέρου.
Ο πολίτης θα μπορεί να παραλαμβάνει το σχετικό kit από το φαρμακείο και, αφού συλλέξει το δείγμα, να το επιστρέφει απευθείας στο ίδιο το φαρμακείο.
Η περιφέρεια επιδιώκει με αυτόν τον τρόπο να διευκολύνει την πρόσβαση και να αυξήσει τη συμμετοχή του πληθυσμού στο συγκεκριμένο πρόγραμμα screening.
ECG, Holter και σπιρομέτρηση
Παράλληλα, η νέα συμφωνία ενισχύει και ενοποιεί σε ολόκληρη την περιφέρεια υπηρεσίες τηλεϊατρικής και άλλες πράξεις που παρέχονται μέσω των φαρμακείων, όπως:
- ηλεκτροκαρδιογράφημα
- Holter καρδιάς
- σπιρομέτρηση
- υπηρεσίες κρατήσεων CUP
- πληρωμή υπηρεσιών και παραλαβή αποτελεσμάτων
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η οικονομική διάσταση της συμφωνίας: δημιουργείται περιφερειακό ταμείο αλληλεγγύης για φαρμακεία με συμβεβλημένο κύκλο εργασιών κάτω των 300.000 ευρώ, με στόχο τη στήριξη του δικτύου κυρίως στις μικρές πόλεις και στις πιο απομακρυσμένες περιοχές.
Το παράδειγμα της Marche είναι ίσως από τα πιο χαρακτηριστικά της έννοιας «φαρμακείο υπηρεσιών»: όχι μία αποσπασματική πρόσθετη πράξη, αλλά ένα οργανωμένο δίκτυο εμβολιασμού, πρόληψης, screening και τηλεϊατρικής ενταγμένο στην πρωτοβάθμια φροντίδα.
Πηγές:
Regione Marche – Farmacie, più servizi e riconsegna diretta del test per lo screening del colon-retto (9/9/2026)
Farmacista33 – Farmacie nelle Marche, nuovi vaccini strutturali e screening oncologici nell'Accordo integrativo
4. Πορτογαλία: Διευρύνεται η διάθεση «νοσοκομειακών» φαρμάκων μέσω των φαρμακείων κοινότητας
Η τέταρτη εξέλιξη έχει ίσως το μεγαλύτερο άμεσο ενδιαφέρον για την Ελλάδα, καθώς αφορά ένα μοντέλο που μπορεί να συγκριθεί, με τις απαραίτητες διαφορές, με τη διάθεση των ΦΥΚ μέσω των ιδιωτικών φαρμακείων.
Στην Πορτογαλία λειτουργεί το σύστημα «dispensa em proximidade», μέσω του οποίου φάρμακα και άλλα προϊόντα υγείας που έχουν συνταγογραφηθεί για εξωνοσοκομειακή χρήση από νοσοκομειακές δομές μπορούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να παραλαμβάνονται από τον ασθενή μέσω του φαρμακείου κοινότητας που έχει επιλέξει.
Στις 11 Σεπτεμβρίου 2026, σε συνάντηση στο INFARMED με τη συμμετοχή της Υφυπουργού Υγείας, εκπροσώπων των φαρμακοποιών, νοσοκομειακών φαρμακοποιών, οργανώσεων ασθενών και αρμόδιων φορέων, ανακοινώθηκε ότι η λίστα των φαρμάκων που μπορούν να διατίθενται με αυτόν τον τρόπο θα διευρυνθεί.
Το πρόγραμμα έχει ήδη αποκτήσει σημαντική έκταση:
- 3.468 ασθενείς έχουν ήδη ενταχθεί
- 1.261 φαρμακεία κοινότητας έχουν πραγματοποιήσει τουλάχιστον μία διάθεση
- έχουν διατεθεί περισσότερες από 16.700 συσκευασίες
- έχουν εκτελεσθεί περισσότερες από 7.000 συνταγές
Πόσο αμείβεται το πορτογαλικό φαρμακείο;
Εδώ βρίσκεται μία από τις πιο ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες του πορτογαλικού συστήματος.
Η νομοθεσία προβλέπει συνολική σταθερή αμοιβή 11,96 ευρώ ανά συνταγή, ανεξάρτητα από τον αριθμό των μονάδων ή των φαρμάκων που περιλαμβάνει η συγκεκριμένη διάθεση.
Η αμοιβή των 11,96 ευρώ είναι απαλλασσόμενη από ΦΠΑ και καλύπτει συνολικά το κόστος της κεντρικής αποθήκευσης, της μεταφοράς και της διάθεσης μέσω του φαρμακείου.
Το ποσό κατανέμεται ως εξής:
- 57,07% στο φαρμακείο κοινότητας
- 25,37% στον χονδρέμπορο
- 17,56% στον φορέα που είναι υπεύθυνος για την κεντρική αποθήκευση
Με βάση αυτή την κατανομή, το μερίδιο που αντιστοιχεί στο ίδιο το φαρμακείο κοινότητας είναι περίπου 6,83 ευρώ ανά συνταγή.
Μάλιστα, με νεότερη τροποποίηση της νομοθεσίας τον Ιανουάριο του 2026, το ποσό των 11,96 ευρώ διατηρήθηκε και το πλαίσιο συμπληρώθηκε με κανόνες για περιπτώσεις στις οποίες η διάθεση δεν ολοκληρώνεται και απαιτείται διαδικασία επιστροφής ή αντίστροφης εφοδιαστικής.
Δεν είναι μόνο η αμοιβή
Η πορτογαλική εμπειρία έχει ενδιαφέρον και για έναν ακόμη λόγο.
Ο Φαρμακευτικός Σύλλογος της χώρας τονίζει ότι για να λειτουργεί σωστά το σύστημα απαιτούνται ιχνηλασιμότητα, διαλειτουργικότητα πληροφοριακών συστημάτων, πρόσβαση των φαρμακοποιών στις απαραίτητες κλινικές πληροφορίες και άμεσοι δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ νοσοκομειακού και κοινοτικού φαρμακοποιού.
Ο στόχος είναι ο ασθενής που λαμβάνει μια εξειδικευμένη θεραπεία να μην είναι αναγκασμένος να μετακινείται επανειλημμένα μέχρι το νοσοκομείο μόνο και μόνο για την παραλαβή του φαρμάκου του, όταν η διαδικασία μπορεί να πραγματοποιηθεί με ασφάλεια κοντά στον τόπο κατοικίας του.
Πηγές:
Associação de Farmácias de Portugal / Ordem dos Farmacêuticos – Διεύρυνση της «dispensa em proximidade» (11/9/2026)
Diário da República – Ισχύον ενοποιημένο πλαίσιο χρηματοδότησης της «dispensa em proximidade»
Diário da República – Portaria n.º 18/2026/1: τροποποίηση του πλαισίου τον Ιανουάριο του 2026
Τέσσερις χώρες, τέσσερις διαφορετικές εφαρμογές της ίδιας τάσης
Οι τέσσερις αυτές εξελίξεις δεν περιγράφουν ακριβώς το ίδιο μοντέλο και δεν πρέπει να συγχέονται μεταξύ τους.
Στην Αγγλία διευρύνεται η κλινική διαχείριση συχνών παθήσεων και αναπτύσσεται η συνταγογράφηση μέσα στο φαρμακείο.
Στην Τσεχία προετοιμάζεται θεσμικά η δυνατότητα πραγματοποίησης εμβολιασμών από κατάλληλα εκπαιδευμένους φαρμακοποιούς.
Στην Ιταλία υπηρεσίες που ξεκίνησαν στο πλαίσιο της «Farmacia dei Servizi» καθιερώνονται πλέον ως μόνιμο τμήμα της πρωτοβάθμιας φροντίδας, με εμβολιασμούς, screening και τηλεϊατρική.
Και στην Πορτογαλία το φαρμακείο κοινότητας εντάσσεται στην αλυσίδα διάθεσης εξειδικευμένων νοσοκομειακών θεραπειών, με συγκεκριμένη και θεσμοθετημένη αμοιβή.
Υπάρχει όμως ένας σαφής κοινός παρονομαστής: τα ευρωπαϊκά συστήματα υγείας χρησιμοποιούν ολοένα περισσότερο το υφιστάμενο δίκτυο των κοινοτικών φαρμακείων για να φέρουν υπηρεσίες υγείας πιο κοντά στον πολίτη.
Και μαζί με τις νέες αρμοδιότητες επανέρχεται ένα κρίσιμο ζήτημα που αφορά άμεσα και την Ελλάδα: η διεύρυνση του ρόλου του φαρμακοποιού μπορεί να είναι πραγματικά βιώσιμη μόνο όταν συνοδεύεται από σαφή πρωτόκολλα, κατάλληλη εκπαίδευση, ηλεκτρονική διασύνδεση και συγκεκριμένη αποζημίωση της επιστημονικής πράξης.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι πλέον αν το κοινοτικό φαρμακείο μπορεί να αναλάβει περισσότερες υπηρεσίες. Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες αυτό ήδη συμβαίνει.
Το ουσιαστικό ερώτημα είναι με ποιους κανόνες, με ποιες υποδομές και με ποια αμοιβή θα αξιοποιηθεί αυτή η δυνατότητα σε κάθε σύστημα υγείας.
Πηγές – Περισσότερες πληροφορίες
- NHS England – Επέκταση του Pharmacy First σε 5 νέες κλινικές διαδρομές
- Υπουργείο Υγείας Τσεχίας – Εμβολιασμοί από εκπαιδευμένους φαρμακοποιούς
- Regione Marche – Νέες υπηρεσίες, screening και εμβολιασμοί στα φαρμακεία
- Farmacista33 – Farmacie nelle Marche, nuovi vaccini strutturali e screening oncologici
- Πορτογαλία – Διεύρυνση της διάθεσης νοσοκομειακών φαρμάκων μέσω φαρμακείων κοινότητας
- Diário da República – Ενοποιημένο ισχύον πλαίσιο και αμοιβή της υπηρεσίας
- Diário da República – Portaria n.º 18/2026/1